Esperanto – Wikipedia tiếng Việt

Quốc tế ngữ hay Esperanto ^{(trợ giúp·chi tiết)} hay La Lingvo Internacia là ngôn ngữ nhân tạo được sử dụng rộng rãi nhất trên thế giới.

Ngôn ngữ này được đánh giá là khoa học và logic, thậm chí là dễ sử dụng đối với một số người, nhưng không thực dụng, do vai trò quan trọng của ngôn ngữ mẹ đẻ, đặc biệt là ngôn ngữ mẹ đẻ của những quốc gia hùng mạnh nhất về kinh tế và chính trị.

Ludwik Lejzer Zamenhof, cha đẻ của tiếng Esperanto

Quốc tế Ngữ được sáng tạo bởi một học giả Ba Lan, Ludwik Lejzer Zamenhof trong khoảng 1872 tới 1885 tại Warszawa. Ludwik Lejzer Zamenhof am hiểu nhiều tiếng châu Âu, nhưng ông không hiểu nhiều về châu Á cũng như các ngôn ngữ của châu lục này. Vào thời điểm Quốc tế ngữ được sáng chế, ngôn ngữ này được kì vọng sẽ là ngôn ngữ phổ thông, được sử dụng trong mọi sinh hoạt hàng ngày của nhân dân toàn thế giới.

Sau hơn 100 năm hình thành và phát triển, tại thời điểm điều tra năm 1996, số người sử dụng Quốc tế ngữ như thứ tiếng thứ nhất chỉ là khoảng từ 200 cho tới 2.000 người. Có khoảng 2 triệu người khác trải khắp 115 quốc gia và vùng lãnh thổ sử dụng ngôn ngữ này như ngôn ngữ thứ hai của mình.

Từ vài thập kỉ nay, quốc tế ngữ được sử dụng để dịch những cuốn Kinh thánh. Những người được giáo hội Công giáo La Mã dịch Kinh thánh sang Quốc tế ngữ, thường là những nhân vật có tiếng tăm với dân chúng trong vùng. Một vài trong số họ cũng chính là những người có công hoàn thiện Quốc tế ngữ, logic hơn trước.

Về đặc trưng và cấu tạo ngôn ngữ, Quốc tế ngữ tập hợp nhiều điểm ưu việt của các ngôn ngữ châu Âu:

• có từ sở hữu, từ quan hệ đứng sau danh từ;


• mạo từ, tính từ, từ chỉ số lượng đứng trước danh từ;


• vấn đề hỏi đáp đứng đầu tiên trong một câu ngữ pháp;


• từ chỉ nguyên nhân sẽ được hình thành khi được nối với một tiếp vĩ ngữ duy nhất là "-ig";


• có sự chia cách thức, nhưng chỉ có hai cách thức là tặng cách và đối cách, và mỗi cách cũng chỉ có một biến âm, đối với tặng cách là tiếp vĩ ngữ "-n" và đối với đối cách là tiếp vĩ ngữ "-al". Việc chỉ có tiếp vĩ ngữ (chứ không có tiếp đầu ngữ) là bởi lập luận của Zamenhof rằng khi biến âm đứng ở cuối từ người nghe và cả người đọc đều có khả năng hiểu và diễn đạt nhanh hơn; do trước khi nói thì người nói không phải nghĩ nhiều, kết cấu từ sẽ hoàn thành ngay sau khi anh ta thêm tiếp vĩ ngữ như một thói quen; người nghe có điều kiện để không bị "đánh lừa" bởi những tiếp đầu ngữ, mà sẽ được tiếp xúc ngay lập tức với những từ chỉ tính chất, hành vi, hiện tượng, tình cảm... vốn là nội dung và bản chất của câu nói;


• phần phụ tố được dùng để chỉ thời, như vậy người học chỉ cần thêm một vài phụ tố nhất định và đơn giản là có thể chia thời và hành văn đúng ngữ pháp, chứ không như cả ba ngôn ngữ phổ biến nhất của thời đại Zamenhof là tiếng Pháp, tiếng Đức và tiếng Anh đều bao gồm quá nhiều sự bất quy tắc trong việc chia thời cho từ ngữ;


• từ bị động khi kết hợp với "esti" sẽ trở thành phân từ bị động (động tính từ bị động);


• phần lớn từ vựng, dù bắt nguồn từ thứ tiếng nào (tiếng Hy Lạp, tiếng Latin hay tiếng khác), đa phần đều được chuyển sang những âm mới đơn giản và dễ đọc, dễ nhớ hơn.

Dưới đây là các từ và mẫu câu trong Quốc tế ngữ cùng với phiên âm IPA:

Tiếng Việt	Tiếng Anh	Tiếng Pháp	Quốc tế ngữ	IPA
Xin chào	Hello	Salut	Saluton	[sa.ˈlu.ton]
Vâng/Có	Yes	Oui	Jes	[ˈjes]
Không	No	Non	Ne	[ˈne]
Chào buổi sáng	Good morning	Bonjour	Bonan matenon	[ˈbo.nan ma.ˈte.non]
Chào buổi tối	Good evening	Bonsoir	Bonan vesperon	[ˈbo.nan ves.ˈpe.ron]
Chúc ngủ ngon	Good night	Bonne nuit	Bonan nokton	[ˈbo.nan ˈnok.ton]
Tạm biệt	Goodbye	Au revoir	Ĝis revido	[dʒis re.ˈvi.do]
Tên bạn là gì?	What is your name?	Comment tu t'appelles ?	Kiel vi nomiĝas?	[ˈki.el vi no.ˈmi.dʒas]
Tên tôi là John	My name is John	Je m'appelle John	Mi nomiĝas Johano	[mi no.ˈmi.dʒas jo.ˈha.no]
Bạn có khỏe không?	How are you?	Comment allez-vous ?	Kiel vi fartas?	[ˈki.el vi ˈfar.tas]
Bạn có biết nói Quốc tế ngữ không?	Can you speak Esperanto?	Parlez-vous espéranto ?	Ĉu vi parolas Esperanton?	[ˈtʃu vi pa.ˈro.las es.pe.ˈran.ton]
Tôi không hiểu bạn	I don't understand you	Je ne te comprends pas	Mi ne komprenas vin	[mi ˈne kom.ˈpre.nas vin]
Tốt thôi	All right	Bien	Bone	[ˈbo.ne]
Đồng ý/Tốt	Okay	D'accord	Ĝuste	[ˈdʒus.te]
Cảm ơn	Thank you	Merci	Dankon	[ˈdan.kon]
Không có chi	You're welcome	De rien	Nedankinde	[ˌne.dan.ˈkin.de]
Vui lòng/Làm ơn	Please	S'il vous plaît	Bonvolu	[bon.ˈvo.lu]
Cơm muối	Gesundheit	À vos souhaits	Sanon!	[ˈsa.non]
Chúc mừng	Congratulations	Félicitations	Gratulon	[ɡra.ˈtu.lon]
Tôi yêu bạn	I love you	Je t'aime	Mi amas vin	[mi ˈa.mas vin]
Cho một ly bia	One beer, please	Une bière, s'il vous plaît	Unu bieron, mi petas	[ˈu.nu bi.ˈe.ron, mi ˈpe.tas]
Cái gì đó?	What is that?	Qu'est-ce que c'est ?	Kio estas tio?	[ˈki.o ˈes.tas ˈti.o]
Đó là con chó	That is a dog	C'est un chien	Tio estas hundo	[ˈti.o ˈes.tas ˈhun.do]
Hoà bình	Peace!	Paix !	Pacon!	[ˈpa.tson]

ESPERANTO - Alfabeto de Esperanto

• Emily van Someren. Republication of the thesis 'The EU Language Regime, Lingual and Translational Problems'.


• Ludovikologia dokumentaro I Tokyo: Ludovikito, 1991. Facsimile reprints of the Unua Libro in Russian, Polish, French, German, English and Swedish, with the earliest Esperanto dictionaries for those languages.


• Fundamento de Esperanto. HTML reprint of 1905 Fundamento, from the Academy of Esperanto.


• Auld, William. La Fenomeno Esperanto ("The Esperanto Phenomenon"). Rotterdam: Universala Esperanto-Asocio, 1988.


• Butler, Montagu C. Step by Step in Esperanto. ELNA 1965/1991. ISBN 0-939785-01-3.


• DeSoto, Clinton (1936). 200 Meters and Down. West Hartford, Connecticut, USA: American Radio Relay League, p. 92.


• Crystal, Professor David, article "Esperanto" in The New Penguin Encyclopedia, Penguin Books, 2002.


• ditto, How Language Works (pages 424-5), Penguin Books, 2006. ISBN 978-0-14-101552-1.


• Everson, Michael. The Alphabets of Europe: EsperantoPDF (25.4 KB). Evertype, 2001.


• Forster, Peter G. The Esperanto Movement. The Hague: Mouton Publishers, 1982. ISBN 90-279-3399-5.


• Gledhill, Christopher. The Grammar of Esperanto: A Corpus-Based Description. Second edition. Lincom Europa, 2000. ISBN 3-89586-961-9.[1]


• Harlow, Don. The Esperanto Book. Self-published on the web (1995–96).


• Wells, John. Lingvistikaj aspektoj de Esperanto ("Linguistic aspects of Esperanto"). Second edition. Rotterdam: Universala Esperanto-Asocio, 1989.


• Zamenhof, Ludovic Lazarus, Dr. Esperanto's International Language: Introduction & Complete Grammar The original 1887 Unua Libro, English translation by Richard H. Geoghegan; HTML online version 2006. Print edition (2007) also available from ELNA or UEA.

Trò chơi

Wikimedia Commons có thư viện hình ảnh và phương tiện truyền tải về Esperanto